Trang chủ » Khác » Câu chuyện tiếng Việt: Có thể chuẩn hóa tiếng Việt?

Câu chuyện tiếng Việt: Có thể chuẩn hóa tiếng Việt?


Trong quá trình phát triển với tư cách ngôn ngữ chính thức của một quốc gia độc lập, tiếng và chữ Việt không khỏi bộc lộ những chỗ còn cần bổ sung, nâng cao.

Vậy là ngay trong những ngày nước sôi lửa bỏng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, một hội nghị về Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt (1966) đã được tổ chức tại Hà Nội với sự chủ trì của đích thân Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Ở miền Nam, một số nhân sĩ tâm huyết với tiếng mẹ đẻ cũng có mặt trong các tổ chức như Ủy ban Điển chế văn tự, Ủy ban Quốc gia soạn thảo và dịch thuật danh từ chuyên môn.

Sau ngày đất nước thống nhất, hội nghị 1979 là dịp qui tụ các nhà nghiên cứu của cả nước với tham vọng “chuẩn hóa” việc sử dụng tiếng Việt. Đáng tiếc là các khuyến cáo, đề xuất, thậm chí cả một số qui định của các cơ quan cấp quốc gia cho đến nay vẫn chỉ nhận được thái độ thờ ơ của xã hội.

Hai ví dụ: Hội nghị Thống nhất ngôn ngữ (1956 – Sài Gòn) cũng như Ủy ban Điển chế văn tự thuộc Bộ Văn hóa giáo dục (1973 – Sài Gòn) đều nhấn mạnh cần sử dụng bộ Việt Nam tự điển của Hội Khai Trí Tiến Đức, song có mấy người nhớ đến và làm theo.

Một số qui định chung về chính tả… (1980 – Hà Nội) của Ủy ban Khoa học xã hội và Bộ Giáo dục có tạo được sự bắt buộc trong nội bộ hai cơ quan đó, song nhiều học sinh được đào tạo ở trường học phải viết i thay y, ngay sau khi ra trường đi làm lại quay lại viết y như truyền thống, thậm chí “trả thù” bằng cả những chữ xưa nay không viết thế: văn nghệ sỹ, nhạc sỹ, họa sỹ…

Một tia hi vọng le lói trong tình trạng này: mặc dù các khuyến cáo, đề xuất, qui định từ thượng tầng đưa xuống không được xã hội hưởng ứng, nhưng do nhu cầu công việc cụ thể, thực tế hằng ngày, hầu hết các tòa soạn báo, nhà xuất bản và một số cơ quan có chức năng soạn thảo văn bản đều có riêng những bản qui định về văn phong với những trường hợp rất chi tiết, chẳng hạn:

– Số Ả Rập hay La Mã: đại hội IX hay đại hội lần thứ 9,

– Khi nào viết số khi nào viết chữ,

– Ngày tháng: 05-09-2006 (lúc nào được viết 06), 5-9-2006, 5/9/2006, 5.9.2006, ngày 05 (hay 5) tháng 9 năm 2006,

– Dấu chấm câu đứng ở đâu? Liền ngay sau chữ cuối cùng của đoạn câu, hay có dấu cách sau chữ ấy (trong các sách giáo khoa (của Nhà xuất bản Giáo Dục) có sự phân biệt: dấu chấm, dấu phẩy thì đi liền ngay sau chữ cuối cùng, nhưng dấu chấm hỏi và hai chấm lại phải cách một khoảng cách),

– Chữ hoa và thường: chữ Nôm (hay nôm), chữ Quốc (hay quốc) ngữ, trường đại (hay Đại) học, đông tây nam bắc (hay Đông Tây Nam Bắc),

– Tên riêng (đất và người) Việt Nam và nước ngoài…

Nếu tập hợp được các bản qui định ấy để đối chiếu những chỗ giống và khác nhau, thì có thể có được một phác thảo qui định chung được nhiều người chấp nhận.

Các cơ quan truyền thông đại chúng có ảnh hưởng phần nào đến cách sử dụng ngôn ngữ, đặc biệt là các phương tiện nghe nhìn. Do đâu một phát thanh viên đọc vnn.org.vn là vê-en-en (theo cách đọc a-bê-xê) o-rờ-gờ (theo cách đọc a-bờ-cờ) vi-en (theo cách đọc ây-bi-xi của Anh). Những qui định nào sẽ giúp các biên tập viên và phát thanh viên viết và nói “tương đối” đúng, hay ít ra là nhất quán, để cho xã hội còn có chỗ mà noi theo?

* *  *

Có hai kinh nghiệm giải quyết vấn đề ở hai khu vực nói tiếng Anh và tiếng Pháp.

Các cơ quan truyền thông Anh – Mỹ thường có những qui định rất chi tiết về cách viết, cách nói cho nhân viên của họ. Hãng thông tấn Mỹ AP (Associated Press) của Mỹ có một tài liệu qui định cách viết – AP style book – có riêng một trang web, cập nhật hằng năm. Tài liệu này nổi tiếng đến mức nhiều tài liệu biên soạn sau nó (cũng về qui định văn phong) thường chú thích: “Cái này AP không có, cái này khác với AP”…

Nhiều cơ quan khác khi chưa có qui định riêng thường chỉ cần công bố cho nhân viên là “theo AP style book”. Ngược lại, AP cũng nhờ có nhiều người dùng mà hằng năm cập nhật bổ sung được nhiều điều mới mẻ, bám sát được những đổi mới của ngôn ngữ. Những tập hướng dẫn khác như The Guardian style guide, BBC News style guide và The Economist style guide cũng góp phần đáng kể vào việc “chuẩn hóa” tiếng Anh – Mỹ. Quan sát kỹ ta thấy càng ngày nội dung của các tập hướng dẫn này càng gần nhau hơn.

Pháp có lẽ là một trong số những nước xuất bản nhiều sách loại qui định, hướng dẫn cách viết, cách nói (manuel de rédaction) nhất. Tiếng Pháp lại được nhà nước Pháp quan tâm một cách đặc biệt. Hiếm ở đâu lại có chuyện thủ tướng đề xuất cụ thể:

“Thủ tướng đề nghị với Hội đồng cấp cao về tiếng Pháp suy nghĩ năm điểm cụ thể dưới đây về chính tả: dấu gạch nối, số nhiều của từ ghép, dấu mũ, phân từ quá khứ của động từ phản thân, các trường hợp bất thường khác” (báo cáo của Hội đồng cấp cao về tiếng Pháp đăng trong Công Báo của Pháp ngày 6-12-1990).

Các tổ chức chăm lo cho tiếng Pháp cũng nhiều. Quan trọng nhất có lẽ là Hàn lâm viện Pháp (Académie

franc5aise) với chỉ hai nhiệm vụ chính: bảo vệ tiếng Pháp và bảo trợ văn nghệ. Viện này nhận xét, cảnh báo việc sử dụng tiếng Pháp, tự tăng các từ mới cho cuốn từ điển của chính viện soạn thảo, tham gia các ủy ban về thuật ngữ và từ mới, làm nhiệm vụ điều tiết ngôn ngữ, cố gắng tìm những dạng thức ngôn ngữ được cho là đúng nhất.

Về thực chất và về pháp lý, viện này là người phán xét về cách dùng ngôn ngữ (tiếng Pháp). Dựa vào đạo luật Toubon ban hành ngày 4-8-1994, sắc lệnh ngày 3-7-1996 thành lập một ủy ban mới về thuật ngữ và từ mới, ủy ban này đề xuất những từ mới, sau khi được Hàn lâm viện Pháp đồng ý, những từ này sẽ được đăng vào Công Báo với cả định nghĩa của chúng.

* * *

Ở nước ta, các cơ quan tổ chức có quan hệ nhiều đến việc nói và viết đúng tiếng Việt nên gặp gỡ, trao đổi để thống nhất dần các qui định về văn phong, tiến tới một qui định chung. Ban đầu là từng nhóm gần gũi nhau về chức năng, bước đầu là chỉ thống nhất những chỗ hoàn toàn giống nhau, những chỗ khác nhau hãy tạm gác lại để giải quyết dần nhờ sự góp ý của các nhà chuyên môn và có thể qua trưng cầu ý kiến một bộ phận đại diện người dùng.

Có thể hình dung các nhóm nói trên gồm:

Nhóm 1, thông tấn xã, các đài phát thanh và truyền hình trung ương và hai thành phố lớn.

Nhóm 2, các tờ báo chính của trung ương và hai thành phố lớn.

Nhóm 3, Nhà xuất bản Giáo Dục và một vài nhà xuất bản có số lượng xuất bản phẩm lớn.

Nhóm 4, cơ quan Văn phòng Chính phủ…

Bên cạnh các nhóm này là một ban cố vấn gồm các nhà văn, nhà ngôn ngữ học, các nhà khoa học trong các cơ quan tiêu chuẩn của Nhà nước; ban này chủ yếu có nhiệm vụ giải quyết dần các vấn đề không thống nhất giữa các nhóm nói trên. Cứ như thế, một cuốn tài liệu hướng dẫn văn phong nói và viết sẽ được tích lũy dày dần, cập nhật dần hằng năm.

Không thể có bất cứ cái gì nếu không bắt đầu. 

Về cải cách tiếng và chữ Việt thì đã từng có nhiều hội nghị và đề xướng: 1902, Hà Nội, hội nghị nghiên cứu Viễn Đông do Ủy ban Cải cách chữ quốc ngữ (Trường Viễn Đông Bác cổ Pháp); 1906, hội nghị của hội đồng cải lương học chính; 1928, đề xướng “Quốc ngữ mới” của Nguyễn Văn Vĩnh; 1949, đề xướng “Chữ và vần Việt khoa học” của Nguyễn Bạt Tụy; 1956, Sài Gòn, hội nghị thống nhất ngôn ngữ do ủy ban ngôn ngữ (đại hội văn hóa toàn quốc); 1959, Hà Nội, hội nghị cải tiến chữ quốc ngữ.

Theo : Tuổi trẻ

Bình luận

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s